Śmieci na ulicach Neapola otwierają Konwencję na prawo do czystego środowiska, czyli di Sarno i inni p-ko Włochom (cz. III przeglądu 45 orzeczeń ETPCz z tygodnia 9-15 stycznia)

Trybunał przełamał dotychczasowe warunki dopuszczalności składania skarg indywidualnych co do zanieczyszczenia środowiska. Dotychczas była to klasyczna actio popularis, którą nie sposób było wykorzystać. 

Kiedy skarga będzie dopuszczalna?

"Dzięki" Włochom wiemy, iż skarga w sprawie prawa do czystego środowiska będzie dopuszczalna jeżeli:

- podstawę skargi stanowi art. 8 EKPCz (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego),

- zanieczyszczenie bezpośrednio oddziaływało na jakoś życia skarżącego,

- powództwo cywilne przeciwko odpowiedzialnym władzom publicznym nie doprowadziłoby do usunięcia zanieczyszczenia,

- skarżący nie mógł wziąć udziału jako powód cywilny w postępowaniu karnym o przestępstwa przeciwko działalności instytucji publicznych lub środowiska.

          

                                                                           

Apokaliptyczne migawki z okolic Neapola przebiły się na czołówki gazet i innych serwisów informacyjnych po dosłownym "zalaniu" ulic śmieciami, źródło: http://bit.ly/y1gr19

Przełomowe orzeczenie Trybunału w Strasburgu dla praw osób niepełnosprawnych, czyli Stanev p-ko Bułgarii (cz.I przeglądu 42 orzeczeń z tygodnia 16-22 stycznia)

Wielka Izba Trybunału w Strasburgu wydała we wtorek, 17 stycznia 2012 r., wyrok w sprawie Stanev p-ko Bułgarii (skarga nr 36760/06). Przełom dotyczy praw osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi. 

Po raz pierwszy Trybunał orzekł o:

- "uwięzieniu" w domu pomocy społecznej (naruszenie art. 5 ust. 1 EKPCz);

- poniżającym traktowaniu poprzez zmuszenie skarżącego do życia przez siedem lat w jednostce pomocy społecznej w uwłaczających warunkach (naruszenie art. 3 EKPCz).

"Prawnym" przejawem "uwięzienia" był brak możliwości sądowej weryfikacji umieszczenia w jednostce pomocy społecznej, a tym bardziej uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia za to (naruszenie art. 5 ust. 4 oraz art. 5 ust. 5 EKPCz). 

Polski aspekt

sprawy to nie tylko odczytanie na nowo statusu domów opieki społecznej w Polsce po tak jednoznacznym wyroku Trybunału. Drugim węzłowym zagadnieniem była sytuacja prawna Pana Stanev. Jako osoba znajdująca się pod częściową opieką, dla wszelkich czynności mających na celu weryfikacją swojej opieki, potrzebna była zgoda opiekuna. Brak możliwości kwestionowania bezpośrednio przez samego skarżącego swojego statusu, Trybunał uznał za naruszeniu prawa do sprawiedliwego procesu (art. 6 EKPCz). 

Jest to kolejny wyrok po Shtukaturov p-ko Rosji (zob. omówienie wyroku) oraz Kiss p-ko Węgrom (zob. tłumaczenie orzeczenia A. Paprockiej, "Przegląd Sejmowy" z 2011 r., Nr 2, s. 240 i n.), w którym Trybunał kwestionuje kolejne elementy odpowiadające polskiej instytucji ubezwłasnowolnienia. Zagadnieniu temu zostanie poświęcony niedługo osobny wpis.

MDAC o znaczeniu wyroku    

"Zgodnie z tym wyrokiem, państwa w całej Europie muszą zakończyć praktyki niepotrzebnego ograniczania wolności tysięcy osób tak z psycho-społecznymi niepełnosprawnościami jak i z intelektualnymi niepełnosprawnościami w zakresie opieki społecznej" oświadczył Lycette Nelson, Dyrektor Litygacji w MDAC. "Wyrok Wielkiej Izby jednomyślnie stwierdza, iż zgoda na umieszczenie w takich placówkach jest niezbędna dla zapobieżenia naruszaniu Konwencji. Państwa muszą rozwinąć alternatywne rozwiązania by zapewnić wszystkim życie w społeczeństwie".

                                                                                                                                    Źródło: http://bit.ly/2NG3QB

W postępowaniach przez krajowymi organami oraz ETPCz Pana Stanev wspierały Mental Disability Advocacy Center oraz Bułgarski Komitet Helsiński, a opinię amicus curiae złożył Interights. 

Wykonywanie orzeczeń ETPCz: działania Krajowej Rady Sądownictwa

Cały czas zmagamy się z niewiedzą co do statusu orzeczeń Trybunału w Strasburgu w krajowym systemie prawnym. Warto przybliżyć "stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 16 grudnia 2011 r. w przedmiocie wykonywania orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka". Sposób wykonywania wyroków przekłada się bezpośrednio na status, więc do dzieła:

1. Krajowa Rada Sądownictwa uważa,  że problematyka ochrony praw człowieka oraz wykonywania orzeczeń ETPCz jest doniosła i wymaga podejmowania przez różne instytucje odpowiednich działań zapewniających tłumaczenia, publikacje oraz rozpowszechnianie dorobku ETPCz i opracowań na ten temat. Ważne jest także 

uwzględnianie tej problematyki w szkoleniach dla sędziów (kandydatów na sędziów) 

oraz wypracowanie metod przekazywania informacji zarówno całemu  środowisku 

sędziowskiemu, jak i konkretnym sądom i sędziom orzekającym w sprawach, które 

następnie stały się podstawą wyroków ETPCz, ugód zawieranych przez Rząd RP oraz 

jednostronnych deklaracji Rządu RP o uznaniu naruszenia praw gwarantowanych 

przez Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [...]

 Dalsza część stanowiska KRS jest dostępna tutaj.

Polecam uwadze nie tylko logo KRS'u, ale i ww. stanowisko, stanowiące ciekawy sędziowski głos w debacie.

Nieludzkie i poniżające warunki pobytu w aresztach śledczych w Rosji, czyli wyrok pilotażowy Ananyev i inni p-ko Rosji(cz. II przeglądu 45 orzeczeń ETPCz z tygodnia 9-15 stycznia)

Systemowy problem w Rosji doprowadził do wydania 10 stycznia 2012 r. wyroku pilotażowego. Trybunał próbuje nie tylko zmniejszyć ilość zasadnych powtarzających się skarg indywidualnych (repetetive cases), lecz i spróbować wpłynąć na dobór środków dla zaprzestania naruszenia. 

                                                  Źródło: http://bit.ly/AqIqtK

W którą stronę zmierza rosyjski system penitencjarny? Nie trzeba zbyt długo szukać by trafić na zdjęcia obrazujące aktualny stan. Zob. np. http://bit.ly/AqIqtK

Na podstawie art. 46 Konwencji [moc obowiązująca oraz wykonanie wyroków] Trybunał zobowiązał Rząd rosyjski do:

- poprawienia warunków bytowych pozbawienia wolności poprzez zasłonięcie toalet w celach, usunięcie gęstych krat z okien więziennych i zwiększenie ilości pryszniców;

- zmiany stosowanego prawa, praktyk i nastawienia;

- zapewnienia, iż przedprocesowe pozbawienie wolności (tymczasowe aresztowanie) stosowane jest wyłącznie w absolutnie niezbędnych sprawach;

- ustanowić maksymalną pojemność każdego z aresztów śledczych; oraz

- zapewnienia ofiarom tych naruszeń skutecznego sposobu skarżenia się na nieodpowiednie warunki pozbawienia wolności oraz możliwości uzyskania odpowiedniego odszkodowania. 

Węgry i ETPCz: kurs kolizyjny

Tak jak brakowało oficjalnej reakcji Trybunału w Strasburgu na rozwój wydarzeń na Węgrzech, tak i jej dotąd nie ma. A ponieważ nemo iudex sine actore przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać. 

Tymczasem Kancelaria Trybunału postanowiła 11 stycznia 2012 r. podjąć radykalne kroki. Od połowy grudnia 2011 r. do Trybunał miało wpłynąć ponad 8.000 skarg indywidualnych przeciwko Węgrom. Dotyczą one zmian w systemie wcześniejszych emerytur służb mundurowych. Świadczenia dotąd zwolnione, zostały ustawą z 2011 r. obłożone 16% podatkiem dochodowym. Zdaniem skarżących działania rządu Orbana naruszają ich prawa majątkowe chronione przez art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz oraz nierówno traktują grupę skarżących w stosunku do innych grup emerytalnych. 

Asesorzy sądowi niczym Neverending story, czyli Pohoska p-ko Polsce (cz. I przeglądu 45 orzeczeń ETPCz z tygodnia 9-15 stycznia)

Od tego tygodnie w ramach bieżącego przeglądu orzecznictwa będą przybliżał wybrane istotne wyroki w formie osobnych postów.

Sprawa Danuty Pohoski mogłaby ucieleśniać polski wymiar sprawiedliwości, zajęty sobą, nadmiernie oddany stronie formalnej postępowań, a przez to przewlekły, na który sypią się gromy ze Strasburga. Tak jak w omawianej sprawie, w której długoletni konflikt z sąsiadem zakończył się rozstrzyganiem sprawy karnej p-ko Danucie Pohoska przez sąd nadzorowany przez brata skonfliktowanego sąsiada (D.Ł.). Jakkolwiek kuriozalnie to brzmi, skończyło się to orzeczeniem naruszenia przez Polskę art. 6 § 1 EKPCz.

Powrót asesorów 

Problem w tej sprawie nie leży w tak wielkim umiłowaniu przez skarżącą i jej przeciwnika postępowań sądowych, wzajemnie przeciwko sobie wszczynanych. Ze względu na sprawowanie przez brata sąsiada funkcji SSO w sądzie, którego okręg obejmował sądy właściwe dla spraw Danuty Pohoskiej i D.Ł., nieodłącznym elementem każdego z postępowań było wyłączanie całego Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego w Elblągu. Dopiero piąte z postępowań prowadzone przez asesora nie przyniosło takiego rezultatu. I właśnie to znalazło zakończyło się przed ETPCz.

Problemem tej sprawy i całego systemu są - i jak się okazuje - będą asesorzy. Wyrokiem z dnia 24 października 2007 r. (sygn. akt SK 7/06) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności instytucji asesorów sądowych, pozostawiając ustawodawcy 18 m-cy na zreformowanie systemu. Konwencyjnego potwierdzenia tego wyroku ETPCz dokonał w wiodącej sprawie Henryk Urban i Ryszard Urban p-ko Polsce (skarga nr 23614/08). Choć statystyka w rękach strony rządowej miała wywrzeć wrażenie (tylko w 2005 r. asesorzy stanowili 30% składów sądowych i rozstrzygnęli 8,600,000 spraw), to Trybunał orzekł o naruszeniu EKPCz nie wyłączając konieczności wznawiania postępowań. Możliwość wznowienia postępowania w wiodącej sprawie nie powstała, to została dopuszczona przez ETPCz np. w sprawach, w których możliwe uzasadnione byłyby przypuszczenia, że powołujący asesorów Minister Sprawiedliwości miał lub mógł mieć interes w danym postępowaniu. 

                                                          Źródło: http://bit.ly/xLN0SW

Wyrok TK ws. asesorów sądowych przyniósł duże zmiany dla ustroju sądownictwa, lecz już niekoniecznie w sprawach indywidualnych.

Guantanamo 11 stycznia 2002 r. - 11 stycznia 2012 r.

Dziesiątą rocznicę funkcjonowania 'ośrodka' Guantanamo podsumowuje grafika przygotowana przez American Civil Liberties Union: 

                                                                            Źródło: http://bit.ly/AiBzKu

Grafika stworzona przez ACLU, w oryginale czytelniejsza: http://bit.ly/AiBzKu

Guantanamo a Polska
Polski wątek całej sprawy nie dotyczy wcale chęci przejęcia przez Polskę którejś z osób przetrzymywanych w ośrodku (nowomowa określeń wymuszona jest brakiem odpowiednich określeń), a niewyjaśnionej do dziś sprawy lotniska w Szymanach.